Bakıcı ve Ev Hizmetlerinde Yasal Rehber

Bu ayrım önemsiz bir ayrıntı değil; kimin neyden sorumlu olduğunu belirler. 4904 sayılı Kanun, iş arayanla işvereni bir araya getiren aracılık faaliyetini özel istihdam bürosu olarak tanımlar ve izne bağlar. Çare bu faaliyeti yürütmez: eşleştirme yapmaz, yerleştirme hizmeti vermez, taraflar adına pazarlık etmez.

Pratikte şöyle işler: aile talebini yayınlar, hizmet veren profilini oluşturur, iki taraf birbirini görür ve doğrudan iletişime geçer. Ücret, çalışma saatleri ve sözleşme koşulları tamamen taraflar arasındadır. Platform bu görüşmelerin tarafı değildir ve anlaşmadan komisyon almaz.

Türkiye'de yaygın model ajans aracılığıyla ilerlemektir; ajans modeli aile ile hizmet veren arasına bir aracı katman koyar ve komisyonlar aylık hizmet bedelinin belirgin bir bölümünü bulabilir. Bu zincirde aile fazladan öder, hizmet veren daha az alır. Doğrudan iletişim modeli bu katmanı ortadan kaldırır.

Sözleşme bir güvensizlik işareti değil, iki tarafın da hafızasıdır. Aylar sonra “böyle konuşmuştuk” tartışması çıktığında elde yazılı bir metin olması ilişkiyi korur. Aşağıdaki başlıklar asgari kabul edilmelidir:

• ✓Tarafların kimlik ve iletişim bilgileri
• ✓İşin tanımı — hangi işler kapsamda, hangileri değil
• ✓Çalışma günleri ve saatleri
• ✓Ücret tutarı, ödeme günü ve ödeme yöntemi
• ✓Yatılı çalışmada konaklama ve yemek koşulları
• ✓İzin günleri ve resmî tatillerde çalışma
• ✓Sonlandırma hâlinde bildirim süresi
• ✓Sigorta bildiriminden kimin sorumlu olduğu

Metin iki nüsha hazırlanır ve her iki tarafta birer nüsha kalır. Yatılı çalışmada konaklama koşulunun ücretin parçası mı yoksa ek mi olduğunu açıkça yazmak, en sık çıkan anlaşmazlığı baştan kapatır.

2026 asgari ücret: brüt 33.030,00 TL · net 28.075,50 TL · günlük matrah 1.101,00 TL. Kaynak: T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı.

Bu rakam bakım hizmetleri için bir fiyat değildir. İki işlevi vardır: sigorta primlerinin hesaplandığı tabandır ve piyasa için altına inilmemesi gereken bir zemindir. Tam zamanlı bakım hizmetlerinde ödenen aylık ücret genellikle bu tabanın belirgin şekilde üzerine oturur; iş yükü, deneyim, sertifika ve çalışma modeli bandı yukarı çeker.

Bütçe planlarken yalnız ücreti değil sigorta yükümlülüğünü de hesaba katın. İki kalem ayrıdır ve birbirinin yerine geçmez. Şehir bazında güncel ücret aralıklarını hizmet sayfalarında bulabilirsiniz.

Kıdem tazminatı 1475 sayılı Kanun'un yürürlükteki 14. maddesiyle düzenlenir ve 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki çalışma ilişkilerinde gündeme gelir. Hakkın doğması belirli bir kıdem süresine ve sona erme sebebine bağlıdır.

Ev hizmetlerinde sonuç çalışma biçimine göre değişir; süreklilik, bağımlılık ve çalışma günü sayısı belirleyicidir. Bu yüzden her ev hizmeti ilişkisi otomatik olarak aynı sonucu doğurmaz ve peşin bir cevap vermek doğru olmaz.

Pratikte en çok işe yarayan şey, sözleşmeye bir bildirim süresi koymaktır. Devam eden bir bakım süreci varsa devir teslim de yazılı yapılmalıdır: ilaç saatleri, alışkanlıklar ve acil durum bilgileri sonraki kişiye aktarılmalıdır.

Yabancı uyrukluların Türkiye'de çalışması 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ile düzenlenmiştir ve çalışma izni alınması esastır. Başvuru, çalışmanın yapılacağı adrese ve şartlara göre değerlendirilir.

Sık karıştırılan nokta: ikamet izni ile çalışma izni farklı belgelerdir. İkamet izni tek başına çalışma hakkı vermez. İzinsiz çalıştırma iki taraf için de idari yaptırım doğurur.

Anlaşmadan önce iznin mevcut ya da alınabilir olduğunu doğrulamak, süreç zaman aldığı için baştan planlanmalıdır.

Bakım hizmeti fiziksel bir iştir: yatalak hastanın çevrilmesi, banyoya taşınması, merdiven inip çıkma. Bu işlerde en sık görülen olay, hizmet verenin bel veya omuz yaralanmasıdır. İkinci sırada ıslak zeminde düşme gelir.

Sigorta bildiriminin buradaki önemi somuttur. 5510 sayılı Kanun'un EK-9 kapsamında yapılan bildirimde iş kazası ve meslek hastalığı sigortası devreye girer; bildirim yapılmamışsa bu koruma yoktur ve tedavi masrafları ile iş göremezlik dönemi taraflar arasında bir uyuşmazlığa dönüşür.

Pratik önlem: Bakım alan kişinin ağırlığı ve hareket kısıtı anlaşmadan önce açıkça konuşulmalıdır. Tek kişinin kaldıramayacağı bir bakım yükü için “idare eder” demek, kaza riskini baştan kabul etmek olur. Hasta yatağı, transfer bezi veya tutamak gibi ev düzenlemeleri hem bakım kalitesini hem de güvenliği doğrudan etkiler.

Kaza hâlinde ilk adım sağlık kuruluşuna başvurmak ve olayın kayda geçmesini sağlamaktır. Sonradan “evde olmadı” tartışması çıkmaması için tarih, saat ve olayın nasıl gerçekleştiği yazılı hâle getirilmelidir.

İleri demans, Alzheimer veya bilinç kaybı gibi durumlarda bakım alan kişi sözleşmeyi kendisi imzalayamaz. Bu noktada sık yapılan hata, bir yakının herhangi bir yetki belgesi olmadan taraf gibi imza atmasıdır.

Türk Medeni Kanunu, kişinin kendi işlerini görebilecek durumda olmadığı hâllerde vesayet yolunu düzenler; vasi mahkeme kararıyla atanır ve yetkisi bu kararla belirlenir. Kişi hâlâ karar verebilecek durumdayken ise vekâletname düzenlenebilir. İki yol farklıdır: vekâlet kişinin kendi iradesiyle verdiği yetki, vesayet ise mahkemenin atadığı temsildir.

Ücret ödemesi, banka işlemleri ve sözleşme imzası bu yetkiye dayanır. Yetkisiz imzalanan bir sözleşme sonradan geçersizlik tartışması doğurur ve en çok hizmet vereni mağdur eder — çünkü alacağını dayandıracağı belge tartışmalı hâle gelir. Aile içinde birden fazla kardeş varsa, ödemeyi kimin yapacağı ve kimin muhatap olduğu baştan netleştirilmelidir.

Anlaşma sürecinde aileler genellikle kimlik fotokopisi, adli sicil belgesi ve referans bilgisi ister; hizmet veren de bakım alan kişinin sağlık durumunu öğrenir. Bunların hepsi kişisel veridir ve sağlık bilgisi özel nitelikli veri sayılır.

Pratik karşılığı basittir: bu belgeler yalnız gerekli olduğu kadar tutulur, üçüncü kişilerle paylaşılmaz ve anlaşma sona erdiğinde imha edilir. Kimlik fotokopisini aile gruplarında paylaşmak veya sosyal medyada profil fotoğrafıyla birlikte yayımlamak sık görülen ve riskli bir davranıştır.

Aynı kural karşı taraf için de geçerlidir: hizmet veren, evin içine, aile bireylerine ve bakım alan kişinin sağlık durumuna dair öğrendiklerini dışarı taşımamalıdır. Bu, sözleşmeye yazılabilecek en kısa ve en işlevsel maddelerden biridir.